ABD ve İran heyetleri, geçen hafta imzalanan ön anlaşmanın ardından İsviçre’de doğrudan görüşmeler için bir araya geldi. Taraflar, savaşı sona erdirmeyi amaçlayan mutabakatın uygulanmasını ve 60 gün içinde nihai anlaşmaya varılmasını hedefliyor.
Anlaşmada, “tüm cephelerde” çatışmaların sona erdirilmesi, Lübnan’daki ateşkesin korunması ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması gibi başlıkların yer aldığı bildirildi. Ancak sahadaki gelişmeler, müzakerelerin zorlu geçeceğine işaret ediyor.
İsrail ile İran destekli Hizbullah arasında Lübnan’da çatışmaların sürmesi, görüşmeler öncesinde tansiyonu artırdı. İran, Lübnan’daki ateşkesin ihlal edildiğini öne sürerek cumartesi günü Hürmüz Boğazı’nı kapattığını duyurdu.
Buna karşın gemi takip verileri, boğazdan ticari gemi geçişlerinin sürdüğünü gösteriyor. Hürmüz Boğazı, küresel petrol ve doğal gaz sevkiyatı açısından dünyanın en kritik geçiş noktalarından biri olarak görülüyor.
ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance başkanlık ediyor. Vance’e, ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner ile özel temsilci Steve Witkoff eşlik ediyor.
Vance, İsviçre’deki görüşmelerde İran’ın nükleer programı ve Lübnan’daki ateşkes konusunda ilerleme sağlanmasını umduklarını söyledi.
ABD Başkan Yardımcısı, Trump’ın kendilerine “bir dizi soruna diplomatik çözüm bulma” görevi verdiğini belirterek, “Asıl soru, Orta Doğu’daki ilişkileri kalıcı biçimde değiştirip değiştiremeyeceğimiz” dedi.
VANCE’TEN İRAN’A ELEŞTİRİ
Vance, açıklamasında İran’ı “bölgesel istikrarsızlığın itici güçlerinden biri” olarak nitelendirdi. Buna rağmen son saatlerde önemli ilerleme sağlandığını savunan Vance, tarafların artık barış ve refahı destekleyecek bir gelecek için birlikte çalışabileceğini söyledi.
Trump’ın İran halkıyla ilişkilerde “yeni bir sayfa açılmasını” istediğini belirten Vance, teknik görüşmelerin tüm anlaşmazlıkları bir anda çözmeyebileceğini, ancak tarafların aynı masa etrafında çalışma imkânı bulmasının önemli olduğunu ifade etti.
İran heyetinde Parlamento Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ile Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi yer alıyor. İranlı yetkililer, İsviçre’deki görüşmelerde karşı tarafın anlaşma kapsamındaki taahhütlerini yerine getirmesini isteyeceklerini açıkladı.
Tahran yönetimi, özellikle Lübnan’da ateşkese uyulması, yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve İran petrolünün satışına izin verilmesi başlıklarını gündeme taşımayı hedefliyor.
PAKİSTAN ARABULUCU OLARAK MASADA
Görüşmelere Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir de katıldı. Pakistan, savaş boyunca ABD ile İran arasında arabuluculuk rolü üstlenmiş ve önceki müzakere turlarına da ev sahipliği yapmıştı.
Şerif, İsviçre’de yaptığı açıklamada Trump’a “vizyoner ve dinamik liderliği” nedeniyle teşekkür etti. Pakistan Başbakanı, görüşmelerin verimli sonuçlara yol açmasını umduklarını söyledi.
ABD ile İran arasındaki savaşın temel gerekçelerinden biri olarak gösterilen İran’ın nükleer programı, görüşmelerin en hassas başlığı olmayı sürdürüyor.
Ön anlaşma, nükleer dosyanın 60 günlük süre içinde müzakere edilmesini öngörüyor. Bu sürenin uzatılabileceği de belirtiliyor.
Anlaşmada ayrıca İran’ın yeniden inşası için 300 milyar dolarlık bir plan ve ABD’nin İran’a yönelik yaptırımları sona erdirmesi gibi maddelerin de bulunduğu aktarılıyor.
TRUMP’TAN İRAN’A TEHDİT
ABD Başkanı Donald Trump, İran’a Lübnan’daki “yüksek ücretli vekil güçlerini” derhal durdurma çağrısı yaptı.
Trump, açıklamasında, “İran, Lübnan’daki yüksek ücretli vekil güçlerinin sorun çıkarmasını derhal durdurmalı. Eğer bunu yapmazlarsa, İran’ı geçen hafta vurduğumuz gibi yeniden çok sert vururuz; bu kez daha da sert olur” ifadelerini kullandı.
LÜBNAN ATEŞKESİ KIRILGAN
Ön anlaşmaya rağmen Lübnan’da İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmalar devam ediyor. İsrail, Hizbullah ile yaşanan çatışmaların İran’la yürütülen savaştan ayrı olduğunu savunuyor.
İsrail, 28 Şubat’ta ABD ile birlikte İran’a yönelik askeri operasyon başlatmıştı. İran’ın dini liderinin öldürüldüğü saldırının ardından Hizbullah’ın İsrail’e roketlerle karşılık vermesiyle Lübnan da savaşın içine çekilmişti.
İsrail, Lübnan’ın güneyinde bazı bölgeleri kontrol altında tuttuğunu ve bu alanlardan çekilme niyetinde olmadığını bildiriyor.
JD Vance, Lübnan’daki ateşkesin korunması konusunda son günlerde ilerleme sağlandığını savundu. Trump’ın tam kapsamlı bir bölgesel ateşkes istediğini belirten Vance, bu tür süreçlerin “her zaman biraz karmaşık” olduğunu söyledi.
İsviçre’deki görüşmelerin, savaşın sona erdirilmesi ve Orta Doğu’da yeni bir diplomatik sürecin başlatılması açısından kritik önemde olduğu değerlendiriliyor.
